Hér má finna samantekt lítil skref á þeirra hraða.
Hér má finna fræðigrein: A method for standardzing the fat content of human milk for use in the neonatal intensive care unite.
Hér má finna fræðigrein: Dose-effect study of domperidon as a galactagogue in preterm mother with insufficient milk supply and it transfer into milk.
Hér má finna grein: ‘Kangaroo mother care’ to prevent neonatal deaths due to preterm birth complications
Hvernig er hægt að meta framgang brjóstagjafar.
PIBBS er mælitæki til að mæla framgang brjóstagjafar fyrirbura.
PIBBS metur eftirfarandi þætti:
Leitunar viðbrögð barns.
Hversu mikið af brjóstinu tekur barnið upp í sig.
Hvernig gengur að leggja barnið á brjósta og hvernig helst það á brjósti.
Mat á sogi, sogtakti og kyngingu barns.
Lesa má um PIBBS í bókinni Supporting Sucking Skills in Breastfeeding Infants ritstj. Catharine Watson Genna. Kafli 7. Breastfeeding Preterm Infants eftir Kerstin Hedberg Nyqvist.
Brjóstagjöf fyrirbura
Á meðgöngunni velta flestar konur því fyrir sér hvort þær muni hafa börn sín á brjósti. Undirbúningur fyrir brjóstagjöf er alltaf mikilvægur og getur skipt sköpum um það hvort brjóstagjöf tekst. Rannsóknir staðfesta mikilvægi þess að nánustu aðstandendur séu vel upplýstir um mikilvægi brjóstagjafar. Því miður er mjög algengt að vel meinandi aðstandendur og vinir telji úr mæðrum og letji þær og setningar eins og: “Þetta er alltof erfitt fyrir þig”, “Þú ert alltof þreytt”, “Þetta skiptir engu máli”, ofl. heyrast of oft.
Í sumum fjölskyldum er í gangi hjátrú um það að þar sem mamma og amma gátu ekki haft börnin sín á brjósti þá geti dæturnar það ekki heldur. Við megum ekki gleyma því að með aukinni fræðslu fyrir fæðingu aukast líkur á að brjóstagjöf takist og með aukinni aðstoð og ráðgjöf við mæður gengur þeim betur að leysa þau vandamál sem steðja að í byrjun.
Móðurmjólkin er sérstaklega mikilvæg fyrir fyrirbura, svo mjólkin þín er alveg jafn mikilvæg fyrir heilsufar barnsins hvort sem þú hefur ákveðið að mjólka þig í skamman tíma eða vera með barnið á brjósti í marga mánuði. Margir halda að fyrirburafæðing dragi úr hæfileikum móður til að mjólka barni sínu nóg, en það er ekki rétt. Streitan, óþægindin og þreytan sem fylgja fyrirburafæðingu geta hins vegar valdið því að mjólkurframleiðslan fer ekki eins fljótt í gang og annars. Fyrstu dagana eftir fæðingu, koma e.t.v. aðeins fáir dropar í hvert skipti sem þú mjólkar þig svo það er auðvelt að fallast hendur. Gott er að hafa hugfast að þessir fáu dropar eru eins og lyf fyrir barnið, vegna þess að þeir verja það gegn sýkingum. Þrátt fyrir hæga byrjun, eykst mjólkurframleiðslan yfirleitt á fimmta til sjötta degi eftir fæðingu.
Hér á eftir verður leitast við að svara nokkrum algengum spurningum til að hjálpa mæðrum að hefja mjólkun fyrir fyrirbura. Hvernig brjóstapumpu er best að nota?
Rannsóknir hafa verið gerðar til að meta brjóstapumpur sem í boði eru fyrir konur. Niðurstöður þeirra sýna að nota ætti vandaðar rafmagnsmjaltavélar helst með tvöföldu setti þannig að bæði brjóstin séu tæmd í einu. Slíkar vélar örva best mjólkurmyndunarhormónið, prólaktín, þannig að sem mest mjólk myndist. Mæður segjast oft hafa undir höndum rafhlöðu- eða handknúnar dælur og vilja nota þær til að mjólka sig fyrir fyrirburann sinn. Slíkar dælur henta mjög vel til að mjólka sig einu sinni til tvisvar á dag samhliða því að barnið er á brjósti, en örva ekki nægilega til að ná upp og viðhalda mjólkurframleiðslu fyrir móður sem er að mjólka sig fyrir fyrirbura. Fyrstu vikurnar eftir fyrirburafæðingu ættir þú að leigja þér fullkomna vél en nota hina síðar þegar barnið er komið heim og á brjóst.
Hversu oft ættir þú að nota mjaltavél?
Fyrstu eina eða tvær vikurnar ættir þú mjólka þig 8 til 10 sinnum á sólarhring – álíka oft og fullburða barn fer á brjóst fyrstu dagana eftir fæðingu. Tilgangurinn með þessum öru ferðum í mjaltavélina er að örva prólaktínlosun á meðan líkami þinn er að byrja að framleiða mjólk í nægu magni. E.t.v. sérðu ekki árangur erfiðis þíns strax, en vinna þín ætti að fara að bera árangur í lok fyrstu vikunnar. Ekki láta vekjaraklukkuna vekja þig til að fara í vélina að næturlagi. En ef þú vaknar sjálf, eins og svo margar mæður gera, getur aukamjólkun að næturlagi hjálpað mikið upp á mjólkurframleiðsluna. Þig langar e.t.v. að hringja á vökudeildina til að fá fréttir af barninu þínu og fara í vélina áður en þú leggur þig aftur. Hversu lengi áttu að mjólka þig í hvert skipti?
Fyrstu dagana eftir fæðingu mjólka flestar mæður lítið, aðeins örfáa dropa upp í nokkrar teskeiðar í hvert skipti. Á þessum tíma ætti mjólkunartíminn að vera 10 til 15 mínútur, sem er nægur tími til að örva prólaktínlosun. Nokkrum dögum síðar, þegar “mjólkin er komin í brjóstin” og þú framleiðir meira en únsu í hvert skipti, ættir þú að nota vélina þar til einni eða tveimur mínútum eftir að mjólkin hættir að renna. Síðustu mjólkurdroparnir eru mjög fituríkir og færa barninu flestar hitaeiningarnar. Ef þú hættir að mjólka eftir 10 til 15 mínútur áður en mjólkurrennslið hættir, fær barnið þitt e.t.v. ekki þessar mikilvægu hitaeiningar. Þú þarft að tæma brjóstin eins vel og mögulegt er og þá er átt við að mjólkurrennslið sé hætt. Annars heldur líkami þinn að mjólkurinnar sem skilin er eftir í brjóstunum sé ekki þörf og minna framleiðist í næsta skipti. Sumar mæður segja að mjólkin hætti aldrei að renna á meðan þær mjólka. Það er eðlileg viðmiðun að mjólka aldrei lengur en hálftíma í einu, jafnvel þótt mjólkin renni enn. Ef þú mjólkar svo lengi í hvert skipti, þarft þú ekki að mjólka þig eins oft og móðir sem tæmir brjóst sín á styttri tíma. Rannsóknir hafa sýnt að nauðsynlegt er að mjólka sig a.m.k. fimm sinnum á dag í samtals meira en 100 mínútur til að viðhalda mjólkurframleiðslunni. Eftir mjólkun í mjaltavél er æskilegt að nota handmjólkun í lokin (sjá undir liðnum handmjólkun) en rannsóknir Morton (2009 & 2010) hafa sýnt að með því að blanda sman mjólkun með rafknúinni mjaltavél og handmjólkun má ná meiri árangri.
Hvað er “eðlilegt” mjólkurmagn?
Næstum allar fyrirburamæður hafa áhyggjur af því hvort þær framleiði eðlilegt magn. Margt hefur áhrif á mjólkurmagnið sem móðir framleiðir, sérstaklega fyrstu dagana eftir fæðingu. Móðir fullburða barns framleiðir aðeins um eina únsu á fyrsta sólarhring, en margfaldar það magn á þriðja til fjórða degi. Oft tekur það fyrirburamæður lengri tíma að auka magnið úr nokkrum dropum upp í únsu eða meira með mjólkun. Þetta ástand er kallað seinkun á mjólkurmyndun og tengist frekar meðgönguerfiðleikum s.s. langtímarúmlegu, lyfjagjöf við of háum blóðþrýstingi, of stuttri meðgöngu og keisaraskurði, heldur en fyrirburafæðingunni sjálfri. Ekki er vitað með vissu hvers vegna þetta er, en vísindamenn telja að mjólkurmyndunarhormónin eða kirtilvefurinn í brjóstinu verði tímabundið fyrir áhrifum af þessum erfiðleikum og lyfjagjöfum. Þótt mjólkin komi ekki strax, þarf það alls ekki að þýða að móðirin muni ekki framleiða nóg fyrir barnið sitt. Það þýðir bara að það getur tekið hana nokkrum dögum lengur í upphafi að ná mæðrum sem fæddu eðlilega og án vandamála. Ef allt er eins og það á að vera, muntu í lok annarrar vikunnar framleiða a.m.k. 500 ml. af mjólk á dag. Þetta er það mjólkurmagn sem barnið þitt mun þarfnast um það leyti sem það verður útskrifað af sjúkrahúsinu. Þegar þessu marki er náð getur þú þurft að viðhalda eða jafnvel auka magnið, svo þú hafir næga mjólk til að gefa barninu þínu eftir að það hefur verið útskrifað. Getur þú aukið mjólkurframleiðsluna?
Þreyta, sársauki og streita, allt algengt meðal fyrirburamæðra, valda losun á efni sem heftir prólaktínlosun. Þótt það geti verið erfitt að yfirstíga allar þessar hindranir minnka þær og verða viðráðanlegri með tímanum. Annað er þekkt fyrir að auka mjólkurframleiðsluna. Í fyrsta lagi, reyndu að vera eins mikið á vökudeildinni með barninu þínu og þú getur fyrstu dagana, ef þú slakar vel á þar. Fjölskyldunni finnst oft að mæður ættu að vera heima og hvílast eftir fyrirburafæðingu, en mæður segja að aðskilnaðurinn frá barninu valdi þeim aukinni streitu. Þú skalt óska eftir að fá þægilegan stól og aðstöðu til að mjólka þig við vöggu/hitakassa barnsins, þar sem þú getur horft á það og snert það. Þegar þú ert að mjólka þig annars staðar, ættir þú að hafa mynd af barninu hjá þér. Ef ástand barnsins leyfir, getur þú beðið um að fá að hafa það upp við líkama þinn, innan klæða (Kangaroo eða Skin-to-Skin-Care). Ekki vera hrædd við að taka verkjalyf sem læknirinn þinn hefur ávísað. Þessi lyf er öruggt að taka samhliða brjóstagjöf og verkjameðferð er mikilvæg í sambandi við mjólkurframleiðslu. Í sumum tilfellum er hægt að ávísa lyfjum til að örva prólaktín og auka mjólkurframleiðslu. Það er yfirleitt ekki gert fyrr en á annarri viku eftir fæðingu og aðeins undir eftirliti læknis. Hvernig á að geyma og flytja mjólkina milli staða?
Mikilvægt er að fara eftir leiðbeiningum sjúkrahússins um meðferð mjólkurinnar. Mjólk fyrir veikt barn þarf að geyma í hreinum (sterílum) og loftþéttum umbúðum. Hvert ílát ætti eða vera merkt með nafni móður, barns, dagsetningu og tíma mjólkunar. Starfsfólk vökudeildarinnar ætti að leiðbeina þér um hversu mikla mjólk þú ættir að setja í hvert ílát. Það er mikilvægt að kæld mjólk hitni ekki á leiðinni á sjúkrahúsið og að frosin mjólk þiðni ekki. Alltaf ætti því að flytja mjólkina í lítilli kælitösku eða einangruðu boxi. Hvað get ég gert ef ég verð aum undan mjaltavélinni
Stundum verða konur aumar undan mjaltavélinni. Þá er ýmislegt sem hægt er að gera til að draga úr eymslum og hér á eftir verða talin upp nokkur hugsanleg ráð við þeim: Byrjaðu á að kynna þér stærðir á brjóstaskjöldum og athugaðu hvort viðeigandi geti verið að skipta um stærð!
• Leyfðu mjólkinni að þorna á brjóstvörtunum eftir mjólkun.
• Örvaðu brjóstin með léttu nuddi til að ná fram tæmingarviðbragði áður en vélin er notuð.
• Nú á tímum fást misstórir brjóstaskildir fyrir misstórar brjóstvörtur. Ef brjóstvörturnar nuddast við hliðar brjóstaskjaldarins, ættir þú að prófa að nota stærri skjöld.
• Notaðu minna sog ef þú getur það án þess að það komi niður á mjólkurrennslinu.
• Mjólkaðu þig oftar, en styttra í einu.
Aðstoð og ráðgjöf
Mikilvægt er að fá aðstoð brjóstagjafarráðgjafa til að undirbúa mjólkun og gera áætlun um hana. Á Landspítalanum er starfandi brjóstagjafaráðgjafi í tengslum við sængurkvennadeild sem fyrirburamæður geta leitað til.
Heimildir: Medela Messenger, Paula P. Meier, RN, DNSc, FAAN. The Breastfeeding Answer Book, N. Mohrbacher og Julie Stock
