Uppeldi 

Ef þú ert í vafa hvernig þú eigir að bera þig að í uppeldinu þá eru hérna nokkrar bækur sem hafa ást og umhyggju fyrir barninu að leiðar ljósi. Þessar bækur geta eflaust hjálpað þér að taka ákvarðanir hvernig þú vil hafa þetta hjá þinni fjölskyldu.

Uppeldið hefst strax við fæðingu þegar þú horfir á barnið og snerti það. Ástin sem þú deilir með barninu er öflugasta meðalið í uppeldinu, það lærir að treysta þér.  Heili þess vex fyrir áhrifa Oxytocin (ástar hormón) og þú hefur áhrif á magn þess. Faðmur þinn, hjarta þitt, gleði og ánægja er því það mikilvægasta fyrir barnið. Nuddið, snertingin og burðurinn framan á þér daginn út og inn er það sem nærir barnið.

Fáðu þér sæti í ruggustól og leyfðu barninu sofnar í fangi þínu, þessari náttúrulega leið er foreldrum svo eðlileg. Við það að vera ruggað í svefn í faðmi móður eða föður eykst magn oxytocin  í heila barns sem er nauðsynlegt svo heili þess geti vaxið við bestu skilyrði. Barnið tekur ekki ráðin af þér eða venst á slæma siði þegar þú svæfir það. Það lærir að elska þig og þroska með sér hæfileikan að mynda eðlilegt samband við aðra manneskju. Heili barns hefur aðeins náð 20% af endanlegri stærð við fæðingu. Til að hann vaxi og æskilegar tengingar verði til þá verður barnið að njóta ástar þeirra sem annast það. Allt þetta segja sérfæðingar í taugalíffræði að gerist fyrir 3 ára aldur.

Tilfinningin sem kemur í hjartað þitt að elska og svara þörfum barnsins er rétt. Barn sem er látið gráta út, svæfa sig sjálft fær ekki að njóta og verður kvíðið og hrætt. Það sem gerist í líkama þess er að í stað Oxytocin tekur annað hormón, það er Cortisol sem er nauðsynlegt varnarviðbragðar hormón en ekki gott í of miklu mæli fyrir lítil börn. Þú spyrð þá eflaust hvað gerir Cortisol? það skemmir eða breytir tengingum sem eru að vera til í heila barns á þessu viðkvæma tímabili. Því er æskilegast að forðast allar aðstæður þar sem barninu líður illa og reyna að svara þörfum þess fljótt og vel. Áður fyrr vissum við ekki allt þetta og þegar mæður okkar reyndu að fylgja ráðleggingum þá voru þær oft byggðar á kenningum sem voru ekki byggðar á vísindalegum rannsóknum s.s. að brjóstamjólkin yrði næringarlaus við 6 mánaða aldur. Löng brjóstagjöf væri manninum ekki eðlileg en á svo mörgum stöðum í heiminum eru börn á brjósti til 6/7 ára aldurs, Að mæður sem hafi börn lengi á brjósti séu að því fyrir sjálfan sig en ekki börnin og ein af alvarlegri ásökunum er að brjóstagjöf skaði barnið allt þetta er rangt. Flest okkar höfum ekki verið á brjósti vegna þess að það tíðkaðist ekki þegar við vorum börn, þannig að við þekkjum það ekki. Þeir sem muna eftir því að haf verið á brjósti lýsa því sem andlegri og líkamlegri næringu betri en súkklaði og ís.

Grátur – Hvers vegna? Og hvað skal gera?

Það er ekki fyrr en þú eignast barn, að þér verður ljóst hve truflandi það er að heyra ungbarn gráta. Nú er það ekki eitthvert barn, heldur þitt eigið. Þú verður miður þín og verður að aðhafast eitthvað. Og það er einmitt meiningin, þetta er aðferð barnsins til að komast af. Það hefur mikið að segja að halda ró sinni, og taka grát barnsins sem vísbendingu um að barnið þarfnist einhvers og þitt er að finna út hvað það er.

Algengar ástæður fyrir gráti ungbarns 
Barnið þarfnast þín, það þarfnast þín mest af öllu. Það langar að fá mjólkina þína, fá að vera í faðmi þínum og heyra hjartslátt þinn, heyra í þér og finna ilminn af þér. Þú er uppspretta andlegrar og líkamlegrar næringar barnsins, hjá þér fær það hlýju, huggun og öryggi. Dag nokkurn fer barnið að standa á eigin fótum og gera merkilega hluti, en eins og er ert þú veröld þess.

Er barnið svangt?
Brjóstamjólkin er fullkomin fæða, sem auðvelt er að melta og barnið er oft mjög svangt, svo það hjálpar oft að leggja grátandi barn aftur á brjóst þó stutt sé ef til vill frá síðustu gjöf.

Vill það huggun?
Sogið getur fullnægt öðrum þörfum en hungri og það getur dregið úr ýmsum óþægindum og það er einmitt svo heppilegt, því sog til ánæðisauka í dag veldur því að næg mjólk verður í brjóstunum á morgun.

Fær barnið næga mjólk?
Þú getur séð það á því hve margar bleiur barnið vætir yfir daginn. 1 bleyja á 1 degi, 2 bleyjur á 2 degi, 3 á 3ja. Eftir 4ða dag eru bleyjur að lágmarki 4-6 á sólarhring með ljósgulu þvagi. Hægðir eru í byrjun svartar. Á 3-5 degi fara þær að lýsast og verða fljótlega gular brjóstahægðir. Þær geta verið nokkuð óreglulegar, mörgum sinnum á dag eða með margra daga millibili. Það sem kemur frá barninu, hlýtur að hafa farið ofan í það. Öruggt merki um næga mjólk hjá þér, hafi barnið ekki fengið aðra vökvun en móðurmjólkina.

Hversu mikið þarf barnið á návist þinni að halda?
Barninu þínu finnst sennilega mjög notalegt að vera á brjósti bæði lengi og oft og hefur næstum óendanlega þörf fyrir hlýtt og náið samband. Það er skiljanlegt, þegar haft er í huga umhverfi barnsins fyrir fæðingu. Mæðrum sem hafa haft börnin hjá sér og fengið að tengjast þeim frá fæðingu finnst þær fá mikla umbun í gegnum þetta samband. Umönnun barnsins getur virst mikil vinna, en þú finnur ekki fyrir því ef þú metur launin, gleðina yfir mýkt barnsins, sæta ilminn, hlýjuna og ferskleikann. En barninu líkar einnig vel að aðrir en þú haldi á því t.d. að blunda í kjöltunni á ömmu, storma um húsið í fanginu á ungum frænda. Því líkar vel við hrjúf atlot eldri systkina og líður vel liggjandi á loðinni bringu pabba.

Hvernig get ég sinn öllu öðru sem gera þarf?
Það getur virst ómögulegt að sinn þörfum barnsins og gera allt annað sem gera þarf. Konur um allan heim hafa bæði fyrr og nú unnið sín verk með börn sín hangandi í burðarpokum að einhverju tagi eða vafið í sjal þétt upp við þær. Þú ættir að reyna þetta gamla ráð. Það veldur því að þú hefur báðar hendur lausar og getur notað þær til dæmis til að sinna öðrum börnum, undirbúa og elda mat.
Ungbarnið unir sér vel í burðapoka á baki eða bringu móður frá því það er fárra vikna gamalt. Það er léttara fyrir þig, þú hefur hendurnar frjálsar og finnst þú minna bundin. Gönguferðir út í frísku lofti með barnið í góðum burðarpoka skapar hressingu og tilbreytingu fyrir þig og barnið. Þú getur tekið þér far með strætisvagni án þess að burðast með vagn eða pela og áhyggjur að komast heim áður en barnið verður svangt. Þannig getu þú skroppið í heimsókn, litið í búðir, farið í gönguferðir eins og þú treystir þér til. Brjóstabarnið er auðhreyfanleg lítil mannvera og þú skalt notfæra þér það sem best. Ef þú ert hamingjusöm færist það yfir á barnið.

 
Hvað fleira finnst barninu þægilegt?
Þegar tínt er til hvað barninu finnst þægilegt, má ekki gleyma hvað því líður vel þétt vöðu í sjal eða lítið teppi. Einnig getur þú notast við ruggupoka, syngdu fyrir það, jafnvel þó þú sért vonlaus söngvari og dansaðu með það þó þú kunnir ekkert að dansa. Sumum börnum finnst gott að láta nudda á sér bakið.

Nokkrar aðra ástæður fyrir gráti.
Ef barn grætur við brjóstið, sýgur ef til vill í nokkrar mínútur, en snýr sér svo fá óánægt, þá ættirðu að athuga með tæmingarviðbragði (rennslið). Tæmingarviðbragðið verður þegar sog barnsins hvetur hormónið oxytocin til að streyma út í blóðið, sem veldur því að mjólkin streymir fram í brjóstin svo barnið nær henni. Merki um að þetta er að gerast, er til dæmis þegar barnið sýgur annað brjóstið og það fer að leka út hinu. Þetta getur tekið dálitla stund og svangt barn hefur ekki þolinmæði til að bíða, snýr sér frá og grætur. Mjólkin kom ekki eins hratt og það bjóst við. Ef þú heldur að þetta sé að hjá þér, ættirðu að örva tæmingarviðbragðið áður en barnið fer að sjúga. Það hjálpar til ef þú ert afslöppuð, sé hlýtt og líði vel. Að hugsa um barnið og hve gott það verður að gefa því hjálpar líka.
En tæmingaviðbragðið getur líka verið of kröftugt svo mjólkin sprautast upp í barnið að þeim krafti að það fer í varnarstöður og grætur. Ef svo er snýr barnið sér frá, sýpur hveljur og svelgist á. Í svona tilfelli getur hjálpað að mjólka sig smávegis áður en barnið byrjar að sjúga eða bíða þar til flæðið hefur minnkað og reyna aftur.

Sumar konur framleiða um tíma miklu meiri mjólk en barnið þarf. Því svelgist á, þarf að kyngja mjög hratt, ælir jafnvel mikilli mjólk eins og það sé yfirfullt. Það getur orðið mjög órólegt af því að það langar til að sjúga en ræður ekki við alla þessa mjólk. Þetta barn þyngist mjög ört. Ef barnið þitt er nokkurra vikna gamalt og þetta gæti verið að getur hjálpað að gefa annað brjóstið í nokkur skipti og síðan hitt i nokkur skipti (nokkrar klukkustundir allt að 6 stundir). Þannig sýgur það brjóstið sem er tiltölulega minna er í. Einnig gætir þú reynt að liggja á bakinu, svo mjólkin flæði ekki ofan í hálsinn á barninu. Athugaðu hvort barnið á auðvelt með að anda. Stundum lokast nefið að því að brjóstið þrýstir á það. Börn eru með lítið brjósk í nefinu sem sér til þess að nasirnar eiga að opnast þegar brjóstið kemur að því. Ef barnið er kvefað gæti stíflað nef valdið öndunarerfiðleikum meðan það sýgur. Lítil börn kunna ekki að anda með munninum.
Því er gott að spreyja söltum sjó í nasirnar þannig að slímið geti lekið í burtu. Ef barnið er að taka tennur eða er með sveppasýkingu í munni, gæti það grátið við að sjúga. Það að barn neitar að sjúga getur verið eina einkennið um sveppasýkingu. Læknir, brjóstagjafaráðgjafi eða ljósmóðir geta skorið úr um það.

Barnið grætur á sérstökum tíma dagsins.
Hér fylgja nokkur dæmi. Fyrst er það barnið sem grætur allan daginn og sefur allar nætur. Þetta barn virðist skána þegar það eldist og getur meira. Því virðist hreint og beint þykja leiðinlegt að vera ungbarn. Það vill heldur vera á ferðinni en liggja í vöggu, hér er ruggupokinn ómetanlegur. Ef barninu líkar ekki við pokann í fyrstu, þá geymirðu hann og taktur hann fram síðar þegar vel liggur á barninu. Reyndu þá að setja barnið í hann og hafa það í honum í 5 mín og svo aftur, í lengri tíma í næsta sinn og þannig áfram svo það venjist við. Barninu líkar illa við að vera sett í burðapokann ef það er órólegt eða ef þú ert of hrædd um að þú getir ekki róað barnið eða sýnir ekki næga þolinmæði. Æfið ykkur á góðri stundu. Það róar börn að leika við þau og á þessu tímabili sjá þau best andstæður svart og hvít, veldu því þroskaleikföng sem taka mið af þessu og eru einnig í skærum litum svo barnið sjái leikfangið, leikfang sem vex með barninu. Fallega pastel liti sjá börnin ekki fyrr en mun seinna.

 
Þá er það barnið sem er rólegt á daginn er grætur á nóttunni. Hefðbundin aðferð til að ráða við þetta algenga vandamál, er að taka barnið með sér í rúmið. Önnur aðferð er að hafa rúm eða vöggu við hliðin á rúmin sínu svo hægt sé að sinna því án þess að far framúr. Öryggisins vegna er gott að festa barnarúm fast við rúm móður, með sterkri treyju sem fást í bílabúðum, hægt er að krækja sitt hvorri treyjunni í rúmfætur barnarúmsins fara með hana undir bæði rúmin og festa brík rúmsins þannig að barnarúmið renni ekki frá rúmi móður, en jafnframt auðvelt að losa þegar skipta þarf á rúmfötum.
Í þriðja lagi er það barnið sem grætur á kvöldin, sem er algengt bæði með pelabörn og brjóstabörn. Það fyrsta og besta er, eins og alltaf þegar vandmál steðjar að varðandi ungabarn, sætta sig við það, gera það besta úr því. Kannski vill barnið liggja og sjúga af og til meðan þú horfir á sjónvarpið, talar við manninn þinn eða hvað annað sem er. Margir feður sem eru í burtu allan daginn vilja gjarnan sjá börnin sín og sinna þeim á kvöldin. Það að barnið sýgur mikið á kvöldin þýðir ekki að þú hafir ekki næga mjólk. Fjöldi gjafa yfir sólahringinn jafnar upp magnið þó að stundum sé stutt á milli og stundum lengra. Gleymdu ekki að allir eru þreyttir á kvöldin. Góður kvöldmatur, kannski eldaður fyrirfram og hitaður upp lætur öllum líða betur. Að far í gönguferð með fjölskyldunni eða hitta skilningsríka vini getur líka gert kraftaverk. Mundu bara að núna er það fjölskyldan þín og mannfólkinu sem þarf að sinna fyrst áður en farið er í tiltekt og annað.

Nokkrar sjaldgæfar orsakir fyrir gráti

 
Var það eitthvað sem ég borðaði?
Stundum hafa mjólkandi mæður áhyggjur af því hvað þær borða. Hinir og þessir segja þér að forðast hitt og þetta. Í rauninni er eina leiðin að komast að því hvort einhver sérstök fæða hafi vond áhrif sú, að fylgjast með barninu og mjólkinni, læra af reynslunni. Kúamjólk og súkkulaði, sérstaklega í miklu mæli, getur verið varasamt. Ef þú hefur ofnæmi fyrir einhverju eða ef ofnæmi er í ætt barnsins er skynsamlegt að forðast það sem veldur ofnæmi hjá ættingjunum.

Er barnið með magakrampa –kveisu?
Það getur verið um magakrampa að ræða þegar barnið virðist finna til í maganum, maginn er harður viðkomu og barnið hniprar sig saman og virðist óhuggandi. Í svona tilfelli er sjálfsagt að láta lækni líta á barnið og skera út um að ekkert sé að.
Athugaðu hvað hefur farið ofan í barnið. Jafnvel örlítil þurrmjólk t.d. 1 peli einu sinni í viku getur valdið magakrampa. Barnavítamín eru mörg þekkt fyrir að valda óþægindum. Ef barnið þitt er með magakrampa er gott fyrir þig að vita að sum brjóstabörn hafa læknast alveg að magakrampa þegar móðirin hefur hætt að neyta mjólkur og mjólkurafurða. Þú gætir kannað hvort þetta sé orsökin með því að hætta að neyta mjólkur og annarra mjólkurvöru í vikutíma eða svo. Ef barninu þín batnar við þessa tilraun, þá skaltu halda áfram á mjólkurlausu fæði og velja aðra næringarríka fæðu. Ef magakrampinn heldur hins vegar áfram, gætirðu reynt að hætta að taka vítamín, flúor og dugi það ekki, er næsta skref að hætta að drekka te og kaffi a.m.k. í miklu magni.

Er eitthvað að mér?
Stundum hugsar þú jafnvel að barnið gráti vegna þess að þú sért léleg móðir. Best er að henda í burtu þannig hugsunum. Þú ein ert móðir barnsins, sú besta sem völ er á, sérfræðingur í því er varðar þitt barn. Ef þér finnst erfitt að vera gefandi (jákvæð) alltaf hreint og ert uppstökk og viðkvæm, þá má þér vera huggun í því að vita að flestar konur hafa barist við slíkar tilfinningar. Stundum er um að kenna erfiðri fæðingu sem jafnvel hefur fylgt aðskilnaður móður og barns og tafið fyrir eðlilegri tengslamyndun. Reyndu að hafa ekki áhyggjur, þetta mun lagast. Það getur hjálpað mörgum konum að snerta barnið meira. Þú gætir reynt að fara höndum um  nakinn líkama þess (ungbarnanudd, síðar ungbarnasund), fá þér eftirmiðdagsblund með barnið í fanginu, taka það með þér í bað. Sama getur líka faðir barnsins eða systkini gert til að örva tilfinningatengsl.
Þegar þú ert óánægð, hefur það áhrif á barnið og gerir það vansælt, það hægir á tæmingarviðbragðinu hjá þér. Þetta tengist oft tilfinningu móðurinnar að vera einangruð og bundin í báða skó. Sérstaklega ef hún hefur unnið utan heimilis áður. Sé svo, er gott að tala við fólk sem skilur þessar aðstæður og hefur samúð með þér. Það er mjög erfitt að annast grátandi barn dögum saman og oft liggur við uppgjöf. Ef þér líður mjög illa, leitaður aðstoðar hjá starfsliði heilsugæslunnar eða hjá góðum vinum áður en þú fyllist algjörri örvæntingu.

Er barnið mitt veikt?
Ef barnið þitt rekur skyndilega upp vein eða grætur með óvanalegum hætti, skaltu athuga hvort það á sér yrti orsakir. Það getur verið að eitthvað stingi það eða særi, rennilás sem nuddar, bleyja sem er of föst, tönn að birtast eða bossinn rauður og sár. Ef barnið heldur áfram að gráta þrátt fyrir þetta eða þú ert áfram áhyggjufull, farðu til læknis með barnið og hann lítur á það með ánægju, kannski er barnið með særindi í hálsi, eyrnabólgu eða sveppasýkingu. Læknirinn vill skoða 99 börn sem reynast í raun heilbrigð til þess að finna það hundraðasta sem nauðsynlega þarf á hjálp að halda.
En barnið mitt grætur samt.

Einstaka börnum virðist alltaf líða illa. Foreldrar þeirra verða að sýna mikla þolinmæði og skilning. Stundum eiga þessi vandamál enga sjáanlega yrti orsök en eiga rót sína að rekja til reynslu barnsins t.d í fæðingunni. Sífelld nærvera þín sem huggara og yljar, er því fyrsta sönnunin að til er blíða og umhyggja, þó heimurinn geti verið óvæginn á stundum. Mörgum mæðrum finnst þær tjái tilfinningar sínar til barnsins á hvað nánastan hátt þegar þær hugga það.

 
Það tekur tíma að kynnast barninu sínu og byggja upp tengslin. Einn góðan veðurdag fer það að tala við mömmu, spyrja spurninga og segja frá. Þegar þú svara gráti barnsins, með huggun og umhyggju eru þessi samtaltengsl að hefjast. Þú lærir hvort barninu finnst gott eða vont að fara í bað, finnst gaman að fara í bað eða bólið með þér en ekki fara eitt í baðið eða rúmið, finnst flott að heyra þig syngja en þolir ekki ryksuguhljóðið, finnst skemmtilegt að dansa við þig vangadans eða horfa á sjónvarpið. Barnið lærir hins vegar að þú ert til staðar, hjá því og þér er hægt að treysta, þú berð umhyggju fyrir því og reynir að leysa vandamál þess þó þú ráðir ekki við þau öll.

Unnið upp úr ýmsum bókum og bæklingum gefin út af La Leche League alþjóðabrjóstagjafasamtökunum af Arnheiði Sigurðardóttur hjúkrunarfræðing, brjóstagjafaráðgjafa og LLL leiðbeinanda.

brjóstagjöf.is