Hér má finna umfjöllun Önnu Bjargar Aradóttur um brjóstagjöf.

Brjóstamjólk- dýrmæt gjöf móður til barns

Undanfarin ár hefur mikil áhersla verið lögð á að uppfræða foreldra um gildi brjóstamjólkur fyrir börn. Brjóstamjólkin er sérhæfð fyrir mannsbarnið. Móðurmjólkin er ekki alltaf eins, því hún er sérhönnuð fyrir hvert einstakt barn. Samsetning hennar fer eftir meðgöngulengd, aldri barns og hversu oft það drekkur á sólarhring. Allt þetta hefur áhrif á móðurmjólkina fyrir hvert einstakt barn. það getur munað allt að 50% á fituinnihaldi mjólkur á milli mæðra það þýðir ekki að önnur mjólk sé verri en hin heldur er misjafnt hversu oft mæður þurfa að gefa og haga sér í brjóstagjöfinni.

Barn fæðist um fæðingarveg, það er álitið að barnið kynnist þannig eðlilegri þarmaflóru móður sinnar og síðan fær það með brjóstamjólkinni upplýsingar og vörn við þessum ákveðnu bakteríum, þannig hefst uppbygging ónæmiskerfis brjóstmylkingsins, þ.e.a.s. móðirin forritar ónæmiskerfi barns síns í gegnum brjóstamjólkina. Þannig að í upphafi lífs síns er brjóstabarnið varið fyrir þeim bakteríum sem eru í nánasta umhverfi þess. Þrátt fyrir að mikil vinna hafi verið lögð í að efla brjóstagjöf af hálfu áhugafélaga og áhugasamra starfsmanna heilbrigðiskerfisins hefur ekki náðst nægilega mikill árangur. Næstum öll börn fara á brjóst, en lengd brjóstagjafar er ekki nægileg hér á landi miðað við markmið Alþjóðlegu heilbrigðisstofnunarinnar (WHO) og Barnahjálpar Sameinuðu þjóðanna.

Eitt sumarið ók fjölskyldan fram á ferðalanga í vandræðum sínum. Auðvitað var stoppað og rætt við fólkið, barst í tal að þarna voru tvö börn 8 og 18 mánaða sem bæði voru enn á brjósti, en "alltof hraust" að sögn mæðra þeirra. Þær sögðu mér það að í Kanada væri sá háttur hafður á að strax og þær kæmu heim af fæðingardeildinni fengju allar konur heimsókn brjóstagjafarráðgjafa til að athuga hvort þær legðu barnið rétt á brjóst og ef ekki væri allt í lagi væri þeim fylgt eftir. Allar mæður eru hvattar til að koma í "Opið hús" fyrir mjólkandi mæður, þar lærðu þær um mikilvægi brjóstamjólkur og styddu hver aðra.

Nú er það svo hér í Reykjavík að þær konur sem ganga í gegnum eðlilega fæðingu, eru sjálfar hraustar og eignast heilbrigð börn fá meiri þjónustu en aðrar. Þær útskrifast fljótt og fá þjónustu ljósmóður til sín fyrstu dagana. Þær konur sem liggja eilítið lengur inni á sængurkvennadeild, oft vegna veikinda sinna eða barnsins, fá ekki þessa þjónustu heim til sín og ungbarnaeftirlit hefst oftast ekki fyrr en viku eftir heimkomu. En vandamál við brjóstagjöf byrja oft eftir fyrstu þrjá sólarhringana, einmitt þegar þessar konur eru nýkomnar heim.

Einmitt á fyrstu ævidögum barns fáum við fyrstu upplýsingarnar um hæfni nýburans til að næra sig og sumir þurfa einfaldlega bara hjálp, það þarf að kenna þeim að sjúga og taka brjóst rétt, kenna móðurinni að leggja barn á brjóst. Í byrjun þarf oft sérkennslu í því mikilvægasta: listinni að næra sig eða barnið er einfaldlega að jafna sig eftir meðgönguna.

Til að hjálpa fjölskyldum að eiga jákvæða reynslu af brjóstagjöf þarf heilbrigðisstarfsfólk að auka þekkingu sína svo hægt sé að styðja á áhrifaríkan hátt við brjóstagjöf. Brjóstagjafarráðgjafi er sérfræðingur sem er þjálfaður upp til að veita fræðslu og umhyggju fyrir brjóstagjöf mæðra og barna þeirra og reyna að koma í veg fyrir vandamál. Jafnvel greina þau snemma svo hægt sé að hefja meðferð strax .

Markviss ráðgjöf getur skipt sköpum þegar lítill brjóstmylkingur er veikur eða slappur, hvort hann hættir á brjósti eða heldur áfram. Því miður er oft farin sú leið að brjóstagjöf lýkur þegar alvarleg veikindi koma upp. Brjóstagjöf getur haldið áfram og er mikilvægt að hún haldi áfram þótt truflanir verði á henni tímabundið. Því verðum við öll sem önnumst brjóstmylkinga að vita hvernig hægt er að koma inn í til að bæta heilsu barnsins án þess að rjúfa brjóstagjöfina.

Alltaf má hefja brjóstagjöf aftur þó að henni hafi verið hætt, ef heilsa barnsins krefst þess, enda hafa konur víða um heim mjólkað fósturbörnum sínum, ýmist alfarið eða með hjálp hjálparbrjósts SNS. Heilsa nýburans er mikilvæg og hann þarf brjóstamjólkina. Fyrstu dagana ræðst mjólkurmyndun móður af hormónum en á fjórða til fimmta degi ræðst mjólkurmyndunin af framboði og eftirspurn, barnið sér um að mynda þá mjólk sem í boði er, og ef barnið getur ekki strax í byrjun náð í þá mjólk vegna vanþroska þarf að skaffa barninu mjólkina með handmjólkun og mjaltavél þar til það hefur náð nægilegum þroska og hæfni til að mjólka og örva móður sína. Markmið brjóstagjafarráðgjafa er að gera móður og föður sjálfbjarga með brjóstagjöfina. Best að þessi þjónusta væri veitt á öllum heilsugæslustöðvum, þá að minnsta kosti allt fyrsta árið og lengur ef móðir og barn kjósa.

Eftir Arnheiði Sigurðardóttur