Næring brjóstabarna 0-3 ára

Alþjóða heilbrigðismálastofnunin (WHO) mælir með að börn séu eingöngu á brjósti í 6 mánuði og með annarri fæðu til tveggja ára aldurs eða lengur. Að 1 árs aldri er brjóstamjólk aðalfæða barnsins þ.e. fyrst brjóst svo matur.

Hér fyrir neðan er hægt að smella á „matur fyrir brjóstabörn“ og þá fáið þið fræðslu um hvað þarf að hafa í huga þegar brjóstabörnum er gefin önnur fæða.

Næring brjóstabarna 0-3 ára íslensku

Næring bjróstabarna 0-3 ára á ensku

eftir Arnheiði Sigurðardóttur

Járnbirgðir barna

FULLBURÐA heilbrigt barn er með nægar járnbirgðir við fæðingu sem nægir fram til um sex mánaða aldurs ásamt því járni sem barnið fær með móðurmjólkinni. Ef beðið er eftir að klippt sé á naflastrengin í c.a 3 mín.

Þrátt fyrir að magn í brjóstamjólk sé lítið nýtir barnið það vel á milli 20-40% samanborið við nýtingu járns úr þurrmjólk sem er einungis 4%. Hár styrkur lactósu og C-vítamíns í brjóstamjólk eykur upptöku á járni. Brjóstabörn þurfa ekki aukalega járn. Rannsókn sem gerð var á börnum sem eingöngu voru á brjósti til 7 mánaða aldurs sýndi að börnin höfðu hærri styrk hemoglobins við 2 ára aldur, en þau börn sem fengið höfðu aðra fæðu fyrr.

Ef talin er hætta á járnskorti er einfaldast að senda barnið í blóðprufu og meðhöndla hvert einstakt barn. Þegar járnbættri fæðu er bætt við fæði brjóstabarns er oft búið til vandamál. Það eru tvö prótein í brjóstamjólkinni lactoferin og transferrin sem taka upp og binda járn í meltingarvegi barnsins. Prótein þessi binda járnið til að hefta vöxt skaðlegra baktería en þær þurfa járn til að fjölga sér. Aukaverkanir tilbúinnar járnbættrar fæðu til brjóstabarna eru oft uppköst og niðurgangur. Líkami lítils barns getur ekki bundið allt það járn sem gefið er, því fá óæskilegar bakteríur tækifæri til að fjölga sér. Um sjö mánaða aldur er æskilegt að fara rólega að kynna fyrir brjóstabarninu ávexti, grænmeti og kjöt. Brjóstagjöf sleppir ekki um 6 mánaða aldur heldur er það sá lágmarkstími sem barn ætti að vera eingöngu á brjósti, mælt er með að börn séu á brjósti að lágmarki eitt ár, en helst tvö ár eða lengur. Allt aðrar leiðbeiningar gilda um börn alin á þurrmjólk. Íslenskar mæður hafa mikið rætt á rabbsíðum um aukaverkanir stoðmjólkur sem manneldis- og næringarráðgjafar mæla með. Það er ekki hægt að nota sömu leiðbeiningar fyrir þurrmjólkur- og brjóstabörn þar sem líkami þeirra starfar ólíkt.

Á tímabilinu 6-12 mán er hvað vandasamast að finna til mat handa litlu barni. Hann þarf að vera járnríkur og hollur sjá leiðbeiningar um mataræði barna hér að ofan. En oft ruglar fólk saman járnríkum mat og járn bættum mat, mælt er með að brjóstabarnið neyti járnríkrar fæðu sérstaklega á aldrinum 6-12 mánaða.

Arnheiður Sigurðardóttir hjúkrunarfræðingur, brjóstagjafaráðgjafi IBCLC og brjóstagjafaleiðbeinandi LLL.

Eðlilegur þroski hjá barni

Stundum getur það tekið móður og barn 2-3 mánuði að finna sinn takt, jafnvel lengur. Sum börn hætta svo skyndilega á brjósti um 4-6 mánaða aldur þegar allt hefur gengið vel, en einmitt á þessum aldri verða miklar breytingar í koki barnsins. Staðsetning barkakýlisloks breytist og barnið þarf að læra að anda og kyngja til skiptis. Samfara þessu fer barninu stundum að svelgjast á og láta illa við brjóstið, barnið er að ganga í gegnum eðlilegar þroskabreytingar og lærir að ráða við aðstæður ef það fær að æfa sig nógu mikið. Um 5 mánaða aldur hætta börn oft að hafa tíma til að drekka á daginn, það er jú svo mikið að uppgötva. Þau fara þá að drekka mun oftar á nóttunni, þetta er bara eðlilegt tímabil sem gengur yfir og er ekkert til að hafa áhyggjur af.
Þess vegna þarf mamma að hafa vit fyrir barninu en ef barn er yngra en 1 árs er það of ungt til að hætta á brjósti.

Arnheiður Sigurðardóttir lýðheilsu- og hjúkrunarfræðingur, brjóstagjafaráðgjafi og leiðbeinandi stundar MEd nám við HR.

Af hverju ekki öll börn alin á brjóstamjólk?

Af hverju eru ekki starfandi mjólkurbankar hér á landi eins og í löndunum í kring um okkur? Því gætum við ekki að sjálfsögðum rétti barna til að fá bestu fáanlegu næringu sem völ er á? Það þykir fréttnæmt að móðir í Noregi mjólkaði svo mikið og seldi umfram framleiðslu sína, að lokum gat hún keypt sér nýjan bíl fyrir þær greiðslur sem hún fékk fyrir mjólkina sína. Í Danmörku fá allar mæður smitaðar af HIV ókeypis brjóstamjólk fyrir sín börn í 4 mánuði. Í Stokkhólmi er einn mjólkurbanki sem þjónar fimm sjúkrahúsum, en í Svíþjóð allri eru starfandi margi mjólkurbankar. Í Bretlandi eru starfandi 30 mjólkurbankar, einnig eru bankar í Írlandi, Finnlandi, Þýskalandi, Belgíu, Bandaríkjunum o.s.frv. Því bjóðum við Íslendingar börnum okkar ekki upp á besta hráefnið sem völ er á og hæfir best þeirra líkama, sem fæðist óþroskaður og þarf allar þær upplýsingar sem brjóstamjólkin gefur um hvernig ónæmiskerfi og ofnæmiskerfi manna á að starfa?

Nýleg rannsókn á drengjum hér á landi sýndi samband á milli offitu og þurrmjólkurneyslu.

Hvað á að gera? Halda áfram að gefa börnum þurrmjólk, þegar margar mæður hér á landi hella niður umfram mjólk, þar sem enginn vill taka við henni? Í mjólkurbanka þarf lítinn og mjög einfaldan tækjakost og mundi ég telja að það nægði 1-2 fyrir allt landið. Hingað til hefur það verið þannig að móðir hefur átt að velja á milli þess að gefa þurrmjólk og brjóstamjólk. Við þurfum að breyta þessu vali í að kaupa brjóstamjólk eða útvega hana sjálfar þar sem það hefur mikil og langtímaáhrif á heilsufar viðkomandi barns. WHO, alþjóða heilbrigðisstofnunin, gefur út að aðeins ein móðir af hverjum þúsund geti ekki mjólkað af líkamlegum orsökum. Samt eru þjóðir að þyngjast og mjólkin kemur mun seinna í of þungar konur og erfiðara er að ná henni. Því þurfa þungar konur oft mikinn stuðning og aðstoð í byrjun. Brjóstamjólk er hvítt blóð og mjólkurbanki er svipaður blóðbanka.

Breytinga er þörf, vinna þarf fyrirbyggjandi starf, notum brjóstagjöf til að koma í veg fyrir vandamál í sambandi við offitu og átröskunarsjúkdóma, drögum úr líkum á insúlinháðri sykursýki á barnsaldri og síðar, drögum úr meltingafærasýkingum, eyrnabólgu og ofnæmi sem virðist vera orðnir sjálfsagðir sjúkdómar en eru það ekki. Markmiðið hlýtur að vera að sjá öllum börnum fyrir bestu mögulegu næringu sem völ er á þannig að koma megi í veg fyrir sjúkdóma og mikinn kostnað fyrir þjóðfélagið. Burt séð frá vilja, þekkingu eða getu móður til að uppfylla næringarþörf barns síns.

Arnheiður Sigurðardóttir lýðheilsu- og hjúkrunarfræðingur, brjóstagjafaráðgjafi IBCLC og brjóstagjafaleiðbeinandi LLL.

Hér má finna grein Sigurðar Guðmundssonar fyrverandi landlæknis um offitu og brjóstagjöf barna.