Söguleg heimild brjóstagjafar á Íslandi í stórum dráttum:

Samkvæmt doktors ritgerð Ólafar Garðarsdóttur mannfræðings var Ísland eitt fárra landa sem mæður höfðu almenn börn sín ekki á brjósti og voru tölum um ungbarnadauða háar.  Formæður okkar sem höfðu barn sitt á brjósti vorum fátækar mæður á í sjáfarþorpum þar sem aðgangur var lítill að ferskri kúamjólk og mæður í þingeyjasýslu en þar fóru feður í dagróðra en ekki í verbúðir.  Á þeim svæðum þar sem nóg var að mat eins og á suðurlandi voru tölur um ungbarnadauða mjög háar, en þar var til siðs að gefa ungabörnum smjör og rjóma, og líklega má telja að þessi börn hafi dáið úr sýkingum og eða nýrnabilun.  Enda geta ungabörn ekki melt slíka fæðu öðru vísi en skaði hljótist af og einnig voru notaðar dúsur sem tálgaðar voru úr tré og nær ómögulegt að halda hreinum.  Almennt fóru íslenskar konur ekki að hafa börn sín á brjósti fyrr en upp úr 1940 og féll tíðni ungbarnadauða hratt niður, en þessu má þakka dönskum ljósmæðrum sem komu til landsins til að kenna mæðrum ummönnun ungbana.  Flestar mæður fóru að ráðleggingum ljósmæðranna og hófu alla vega brjóstagjöf. 

Til gaman má nefna það að amma mín fædd 1902 hafði börn sín á brjósti í 3 ár, en móðir mín sem átti mig út á landi mikið veika upp úr 1962 var þurrkuð upp og var með þeim fyrstu til að nota þurrmjólk.   Almennt notuðu mæður þó á þessum tíma blandaða kúamjólk svo nýrnaskemmdir hlytust ekki af. Uppúr 1960 kom þurrmjólk á markaðinn hér á landi, trúin á vísindin var mikil og allt traust sem á hina nýju aðferð sem gerði móðurina frjálsa og færa um að fara út á vinnu markaðinn. 

Maðurinn er dýr sem hefur mikla aðlögunarhæfni en með tímanum hefur komið í ljós að notkun þurrmjólkur er ekki eins æskileg og menn héldu í fyrstu.  Líkur hafa verið leiddar að því að maðurinn þoli ekki neyslu þurrmjólkur sem ungabarn í margar kynslóðir.  Sjúkdómar eins og sykursýki, meltingarfæra- og öndunarfærasýkingar eru mun tíðari meðal þessara barna en barna sem njóta brjóstamjólkur svo ekki sé talað um aukinna tíðni ofnæmis.  Margir hafa bent á að líklega séum við farin að telja sjúklegt ástand barna heilbrigt þar sem notkun þurrmjólkur hefur breytt svo miklu. 

Unga mæður í dag hafa í auknu mæli gert sér grein fyrir mikilvægi sínu hvað varðar næringu barna sinna og 98% íslenskra mæðra hefja brjóstagjöf.  Ef tekið er mið af norðurlöndunum eru mjög fáar íslenskar mæður með börn sín eingöngu á brjósti við 6 mánaða aldur, og aðeins lítil hluti þeirra er með barn á brjósti um tveggja ára aldur ein og Alþjóða heilbrigðisstofnunin mælir með. 

Rannsóknir hafa bent á mikinn mun á heilsufari barna sem eru eingöngu á brjósti til sex mánaða, og nær allur ávinningur brjóstagjafarinnar virðist hverfa ef nær ekki 6 mánaða takmarkinu og sem dæmi: barn sem var fjóra mánuði á brjósti verður með aðeins með örlítið betra heilsufar en barnið sem fékk þurrmjólk.  Þess vegna er svo mikilvægt að finna út hvernig hægt og hvort hægt er að skapa þau skilyrði að öll börn njóti brjóstamjólkur til 6 mánaða aldur á meðan ónæmis- og ofnæmiskerfi þeirra eru að ganga í gegnum sín fyrstu þroska skref en fullum þroska er ekki náð fyrr en um 4 ára aldur.  

Hlutverk mæðra með brjótagjöfinni er í raun að forrita og flytja yfir nauðsynlegar upplýsingar svo ónæmis og ofnæmiskerfið geti þroskast eðlilega, ásamt því að skapa sterkt tengsl við barnið sem eru ekki síður talin mikilvæg á unglingsárum.

Heimild

Hanson, L. A. (2004). Immunobiology of Human Milk: How Breastfeeding Protects Babies. Sweden, Pharmasoft Publishing.

Sigurður Gylfi Magnússon (1997). Menntun, ást og sorg. Einsögurannsókn í íslensku sveita samfélagi 19 og 20 aldar. Sagnfræði rannsóknir 13 bindi. Reykjavík. Icelandic University Press.

Ólöf Garðarsdóttir (2002). Saving the Child. Regional, cultrual and social aspects of the infants mortality decline in Iceland 1770-1920. Reykjavík, University press of Iceland.