Formjólkurkveisa: Lactose overload  
 
Formjólkurkveisa sést oft í börnum sem drekka stórar máltíðir, þ.e. hjá mæðrum með of mikla mjólk. Einkennin geta verið óvært barn sem þyngist nóg og jafnvel of mikið og bleytir og óhreinkar tíu bleyjur á sólarhring. Barnið er yfirleitt yngra en þriggja mánaða. Það er kaldhæðnislegt en móðirin getur auðveldlega haldið að hún framleiði ekki næga mjólk vegna þess að barnið virðist alltaf vera svangt. Bleyjutalningin getur í þessu tilfelli sagt okkur hvað er að gerast. Það sem kemur í bleyjuna hefur farið inn um munninn!

Þetta er vítahringur, mikið magn af fitusnauðri fæðu fer í gegnum barnið svo hratt að það nær ekki að melta allan mjólkursykurinn (meiri fita myndi hægja á meltingunni). Laktósinn sem kemst ómeltur niður í neðri hluta þarmanna dregur aukavökva inn í þá. Bakteríurnar þar gerja hann og valda loftmyndun og súrum hægðum. Það seinna veldur oft bleyjuútbrotum. Vindur og vökvasöfnun veldur magaverk og barnið hegðar sér eins og það sé svangt (vill sjúga, er óvært, kreppir sig saman, grætur). Barninu líður best við brjóstið og ýtir auk þess loftinu hraðar niður meltingarveginn. Verkirnir minnka tímabundið  og þetta losar vind og hægðir. Barnið biður um brjóstið og móðurinni er það eðlilegt að gefa því aftur. Stundum er þetta það eina sem hún getur gert til að lina kvalir þess. Því miður bætir þetta bara annarri stórri gjöf ofan á hina sem flýtir meltingunni enn frekar og veldur enn meiri vind og meltingarverkjum. Mjólkin virðist næstum því fara inn um annan endann og út um hinn.

Mörgum mæðrum sem lenda í þessu hefur reynst gagnlegt að breyta tímabundið út frá brjóstagjöf að óskum/þörfum barnsins. Þær reyna að hægja á meltingunni og gefa því aðeins annað brjóstið í gjöf og skammta sama brjóstið í t.d. þrjá klukkutíma (fer eftir hversu mikil offramleiðslan er) og í hvert sinn sem barnið biður um brjóst innan þess tíma gefa þær sama brjóstið. Síðan gefa þær hitt brjóstið næstu þrjá tíma og svo koll af kolli. Með þessari aðferð fær barnið minna magn með meira fituinnihaldi og gjöfin hægir á meltingunni. Þegar barninu fer að líða betur getur móðirin aftur breytt gjöfunum ef hún kýs.
Þegar vandamálið er alvarlegt og/eða langvarandi gæti verið skynsamlegt að reyna að finna út hver ástæðan er fyrir offramleiðslunni. 

• Er móðirin að taka tímann á gjöfum og skammta tímann á hvoru brjósti?
• Hefur eitthvað valdið því að barnið er óvært sem svo hefur orsakað að það hefur hangið á brjóstinu sem svo aftur hefur valdið offramleiðslu?
• Er áunnið laktósaóþol að bætast við offramleiðsluna?
• Stundum hefur móðir áhyggjur af því að hún framleiði ekki nóg og oförvar brjóstið í framhaldi af því.
• E.t.v. hefur barnið verið veikt eða liðið illa eftir erfiða fæðingu og sótt huggun í örar gjafir.
• Sumar mæður hafa svo bara tilhneigingu til að framleiða of mikla mjólk – það er mismunandi eins og allt annað í líkamsstarfsemi okkar. Fyrr á dögum hefðu þetta getað verið konur sem lifðu á því að fæða annarra manna börn!

Formjólkurkveisa getur líkst mjólkursykuróþoli (sjá grein um laktósaóþol: http://www.breastfeeding.asn.au/bfinfo/lactose.html) og er oft ruglað saman við það.

Þýtt og endursagt af vef áströlsku brjóstagjafasamtakanna.
Guðrún Jónasdóttir brjóstagjafaráðgjafi IBCLC.